Symposium hoogbegaafdheid door het Talentnetwerk Tilburg e.o.

“Ik heb een hele diepe belevingswereld.” “Veel informatie die mijn klasgenoten voor lief namen, vond ik saai. Ik stelde altijd de waaromvraag.”

In deze workshop gaan we verkennen hoe het voor studenten met kenmerken van (hoog)begaafdheid kan zijn om op het hbo rond te lopen. De ene student is succesvol, maar de ander presteert onder. Hoe kan dit? En wat kun je daarmee als student(coach)?

Het wordt een interactieve sessie, waarbij we zeker ook zaken vanuit theorie kunnen duiden, maar vooral de dialoog met de deelnemers aan willen gaan. We hopen dat we onze collega’s met enige basiskennis, maar ook geïnteresseerde studenten, met deze workshop vooral praktische handvatten mee kunnen geven.

Hoogbegaafde leerlingen ontwikkelen zich vaak anders dan hun leeftijdsgenoten. Een kenmerk dat hierbij regelmatig zichtbaar wordt, is de asynchrone ontwikkeling: cognitief zijn deze leerlingen vaak ver vooruit, terwijl de executieve functies – zoals plannen, organiseren, emotieregulatie en volgehouden aandacht – nog volop in ontwikkeling zijn. Dit kan leiden tot verwarring, zowel bij het kind zelf als bij ouders en onderwijsprofessionals.

In dit minicollege staan we stil bij de ontwikkeling van executieve functies bij hoogbegaafdheid en de manier waarop deze samenhangt met intensiteiten en gevoeligheden die vaak voorkomen bij hoogbegaafde leerlingen. We bespreken welke problematiek kan ontstaan wanneer er een mismatch is tussen het cognitieve niveau van het kind en de ondersteuning die het krijgt in het dagelijks functioneren en leren.

Een belangrijk thema is het belang van uitdaging binnen de zone van naaste ontwikkeling. Wanneer hoogbegaafde leerlingen onvoldoende worden uitgedaagd, kan dit niet alleen leiden tot onderpresteren, maar ook tot een vertraagde of eenzijdige ontwikkeling van executieve functies. Passende uitdaging biedt juist kansen om vaardigheden te oefenen, te versterken en te automatiseren, mits de begeleiding hierbij doelgericht en afgestemd is.

Daarnaast gaan we in op het belang van kennis en begrip bij leerkrachten, begeleiders en andere professionals. Inzicht in de samenhang tussen hoogbegaafdheid, executieve functies en asynchrone ontwikkeling is essentieel om te komen tot een passend aanbod. We bespreken hoe gerichte ondersteuning van de EF-ontwikkeling eruit kan zien en hoe vaardigheden effectief geoefend kunnen worden binnen de zone van naaste ontwikkeling.

Dit minicollege biedt een verdiepend kader om hoogbegaafde leerlingen beter te begrijpen en praktisch te ondersteunen, met als doel hun leerpotentieel én welzijn optimaal te bevorderen.

Hoogbegaafde kinderen zitten veel in hun hoofd en passen zich vaak aan waardoor het van belang is een manier te vinden om bij zichzelf te komen. Ik deel graag mijn kennis en ervaring met de methodiek GevoelsVerkenner®. Het biedt tools die je bewuster en creatiever maken in het verkennen van je gevoelsleven. Deze methodiek brengt nieuwe inzichten en perspectieven. Alle tools zijn zo ontwikkeld dat ze geschikt zijn voor mensen tussen de 8 en 108 jaar.

Hoogbegaafde kinderen beleven de wereld met een bijzondere intensiteit. Ze voelen diep, denken snel en ervaren emoties in volle kleur. Die intensiteit gaat vaak samen met opmerkelijke kwaliteiten: een groot empathisch vermogen, een sterk moreel kompas, originele denkkracht en een scherpe intuïtie. Maar het kan het leven ook ingewikkeld maken. Hoe geef je woorden aan wat je vanbinnen voelt, als het zó veel is?

Gevoelens zijn geen problemen om op te lossen, maar waardevolle richtingaanwijzers. GevoelsVerkenner® laat kinderen ervaren dat alle gevoelens belangrijk en welkom zijn, zonder oordeel. De verkenners zijn open, veranderlijk en nodigen uit tot vrije associatie. Het is hetgeen jij erin ziet, zonder vaste betekenis. Dat maakt het licht en tegelijkertijd diepgaand. Door het gebruik van herkenbare beelden en symbolen, worden gevoelens tastbaar. Er ontstaat inzicht, rust en zelfvertrouwen. Kinderen krijgen meer grip op hun gevoelens, leren zichzelf beter begrijpen, ervaren dat hun gevoelens normaal zijn en kunnen makkelijker vertellen wat ze nodig hebben. Het vergroot hun zelfbewustzijn en hun vermogen om in verbinding te blijven, met zichzelf en met anderen.

Dit is een interactieve workshop, waarbij geen basiskennis begaafdheid vereist is.

Hoe ervaren leerlingen met (kenmerken van) begaafdheid hun schoolloopbaan? Tijdens deze workshop gaan we in gesprek met een panel van leerlingen uit het voortgezet onderwijs. Zij delen hun persoonlijke verhalen en inzichten, terugkijkend op hun tijd in het primair onderwijs én hun huidige ervaringen in het VO. Wat werkte voor hen ondersteunend? Waar liepen ze tegenaan? En welke lessen kunnen wij als professionals daaruit trekken?

De leerlingen nemen ons bovendien mee in hun blik op de toekomst: welke verwachtingen en uitdagingen zien zij in hun vervolgopleiding? Welke rol speelt hun begaafdheid of neurodiversiteit daarbij? De workshop is interactief. Je krijgt volop gelegenheid om vragen te stellen aan de leerlingen en met hen in gesprek te gaan. Ook kun je eigen dilemma’s uit de praktijk voorleggen: hoe ga je bijvoorbeeld om met motivatie, aansluiting bij peers of het vormgeven van maatwerk? Het panel kan helpen bij het geven van nieuwe invalshoeken.

Werkvorm: interactief panelgesprek, met ruimte voor vragen en praktijkdilemma’s.
Niveau: geen basiskennis HB vereist.

Mijn naam is Barend van de Ven. Ik ben lerarenopleider en ik wil samen met jou bereiken dat het onderwijs inclusiever wordt voor neurodiverse studenten. Neurodiverse studenten met specifieke behoeftes hebben vrijwel altijd eerder authenticiteit ervaren tijdens het leren. Vaak hebben ze angst ontwikkeld om het authentieke te laten zien door negatieve reacties van docenten en peers. Het kan voorkomen dat neurodiverse studenten zich in de les ongemakkelijk voelen, stress ervaren of zelfs de moed opgeven om verder te studeren. Hun authentieke manier van denken en leren past dan niet. In deze workshop leer je hoe je studenten meer comfort kunt geven. Eerst laat ik je met een paar kleine ludieke opdrachten het ongemak voelen zoals sommige neurodiverse studenten dat kunnen voelen. Ik bespreek in de workshop aan de hand van casussen en vragen van jou en andere deelnemers hoe je dit verborgen ongemak van studenten kunt herkennen en hoe je kunt steunen. Ik geef je handreikingen hoe je het onderwijs inclusiever kunt maken zodat ook deze studenten zich comfortabel voelen in je les. Ook laat ik zien hoe je studenten kunt helpen door de studenten meer eigenaarschap te geven in de opleiding.

Schooluitval ontstaat meestal niet van de ene op de andere dag. Vaak gaat er een lange periode aan vooraf waarin jongeren worstelen met zichzelf, hun omgeving en het schoolsysteem. In deze workshop gaan we het hebben over hoe je signalen kunt herkennen, hoe je uitval kunt helpen voorkomen en hoe jongeren die (tijdelijk) niet naar school gaan goed begeleid kunnen worden.

Ik werk met deze jongeren in De Buitenklas: een alternatieve leeromgeving in de natuur, waar met dieren, beweging en ervaringsgericht leren wordt gewerkt aan herstel. Tijdens mijn ECHA-opleiding deed ik onderzoek naar verschillende initiatieven voor thuiszitters. Die kennis deel ik met je tijdens deze workshop, waarin ik laat zien wat werkt, wat schuurt en wat echt aansluit bij jongeren die zijn vastgelopen in het onderwijssysteem.

Tijdens deze workshop ga je zelf ervaren hoe De Buitenklas werkt. Het bos kan ik niet meenemen en de paarden blijven thuis, maar mijn honden zijn erbij en spelen een actieve rol. We gaan letterlijk in beweging: met een actief parcours ervaar je hoe de jongeren in De Buitenklas weer in contact komen met zichzelf, hun omgeving en hun leerproces. 

Ik deel praktische inzichten over hoe je jongeren kunt ondersteunen in het hervinden van vertrouwen, ritme en motivatie. Ook geef ik inzichten in hoe je een terugkeer naar school goed kunt begeleiden, in samenwerking met ouders, school en het kind zelf.

Niveau: geen basiskennis HB vereist 

Interactief: ja – ervaringsgericht, met reflectie en beweging

Hoe zorg je voor passend onderwijs voor alle leerlingen, dus ook je hoogbegaafde leerlingen? We zoomen in op het 'anders' denken van deze hoogbegaafde leerlingen en op het aanbieden van leeractiviteiten in de zone van naaste ontwikkeling. Een manier om aan de criteria voor een rijke leeractiviteit te voldoen, is door bij het ontwikkelen van lessen of projecten vragen en opdrachten op te nemen die een beroep doen op ‘het hogere orde denken’.  In deze workshop wordt uitleg gegeven over de taxonomie van Benjamin Bloom waarin zes niveaus worden onderscheiden. De niveaus dienen om een onderscheid te maken in de complexiteit van het kennisniveau waar een beroep op wordt gedaan. Je leert hoe je deze verrijkende opdrachten zelf kunt creëren. Daarnaast krijg je concrete handvatten om leerlingen te kunnen begeleiden bij het ontwikkelen van vaardigheden en strategieën die nodig zijn voor het aan durven en kunnen gaan van leerstof in de zone van naaste ontwikkeling.

Voor het volgen van deze workshop is geen direct basiskennis over hoogbegaafdheid vereist maar zullen we wel wat meer de diepte ingaan op het 'anders' denken van deze leerlingen en wat dat vraagt van de leerkracht in het bieden van goed verrijkend onderwijs.

Tijdens deze workshop richten we ons in vogelvlucht op het signaleren van jonge kinderen met een mogelijke ontwikkelingsvoorsprong

•            Wat is een ontwikkelingsvoorsprong?

•            Hoe herken je jonge kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong? En welke bronnen zet je in bij het signaleren?

•            Hoe maak je optimaal gebruik van de informatie van ouders?

•            Wanneer ontstaat ongewenst gedrag bij jonge kinderen met een ontwikkelingsvoorsprong? En hoe zit het met misdiagnoses?

Nog geen kennis van HB bij jonge kinderen? Dan is dit een laagdrempelige manier om de eerste stap in de praktijk te kunnen zetten. Het is een interactieve workshop waarbij theorie en praktijk met elkaar worden verweven en er praktische handreikingen worden gedeeld die direct in de praktijk uitgevoerd kunnen worden.

Tijdens de workshop richt ik me op het model van Renzulli en Mönks en het Zijnsluik. Daarnaast besteed ik graag aandacht aan het stimulerend signaleren: kinderen kunnen niets 'laten zien' wanneer er geen aanbod is. Dat is een andere gedachte dan dat kinderen zich eerst moeten bewijzen voordat ze aanbod krijgen. Ook besteed ik kort aandacht aan menstekeningen (wat meet je dan eigenlijk?). Tot slot bespreken we dan nog een mogelijke disbalans die aanwezig kan zijn en wat voor impact dit op kinderen kan hebben (ik maak dan graag gebruik van een visual van Sonja Morbé).

Tijdens deze workshop gaan we dieper in op de ontwikkeling van het jonge kind. Wat als die ontwikkeling niet volgens de ‘lijn’ loopt? Wanneer spreken we van een ontwikkelingsvoorsprong? Hoe herken je dit? Welke uitdagingen komen we tegen? En hoe kunnen we ervoor zorgen dat deze kinderen uitgenodigd worden om te laten zien wat ze als potentieel hebben.

• De ontwikkeling van de hersenen.
• Zoveel meer dan enkel intelligentie.
• Het belang van signaleren en achter gedrag kunnen kijken.
• Kenmerken bij baby’s, dreumesen, peuters en kleuters.
• Het zijnsluik.
• Culturele uitdagingen, sociale aanpassing en verschillende omgevingen.
• Gesignaleerd….. en nu?

Tijdens deze workshop bespreken we de mogelijke meerwaarde van psychologisch onderzoek. Aan de hand van een fictieve casus doorlopen we het proces van handelingsverlegenheid op school, aanmelden bij de Toegang en de uitvoering van een psychologisch onderzoek. We bespreken de stappen die gezet kunnen worden, welke rol Toegang Tilburg hierin heeft en hoe het psychologisch onderzoek er vervolgens uit kan zien. We bespreken welke onderzoeksmaterialen ingezet kunnen worden bij de doelen die gesteld zijn vanuit Toegang Tilburg en hoe we die doelen middels onderzoek proberen te behalen.